Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΟΦΥΙΩΝ



   Κάθε λαός, όσο να 'ναι, κοκκινίζει από ντροπή μπροστά σε μια τόσο εξαίσια κοινωνία φιλοσόφων: το Θαλή, τον Αναξίμανδρο, τον Ηράκλειτο, τον Παρμενίδη, τον Ανεξαγόρα, τον Εμπεδοκλή, το Δημόκριτο και το Σωκράτη. Ήταν άνδρες εντελείς – κομμένοι από την ίδια πέτρα. Ανάγκη αυστηρή έδενε τη σκέψη και το ήθος τους. Αγνοούσαν κάθε σύμβαση, αφού την εποχή εκείνη δεν υπήρχε «τάξη» φιλοσόφων ή λογίων εν γένει. Μες στη μεγαλόπρεπη μοναξιά τους, ήταν οι μόνοι που ζούσαν με μια άσβεστη δίψα γνώσης. Ρέκτες όλοι τους – κατ΄ εξοχήν γνώρισμα των Αρχαίων, που τους τοποθετεί πάνω από όλους τους μεταγενέστερους –, λάξευαν τον εαυτό τους ως την πιο λεπτή και μεγαλειώδη πτυχή του, μεταμορφώνοντάς τον διαρκώς, για να πετύχουν την εντελή μορφή του. Ο συρμός διόλου δεν τους βοήθησε, δε διευκόλυνε το έργο τους. Έτσι συνδιαμόρφωσαν αυτό που ο Σοπονάουερ ονόμασε, σε αντίθεση με τη Δημοκρατία των Λογίων, Δημοκρατία των Μεγαλοφυών: ο ένας γίγαντας φωνάζει στον άλλον μέσα από την αχανή διάκενα των εποχών, κ΄ ενώ χαμοσερνάμενοι νάνοι θορυβούν, ατάραχοι αυτοί συνεχίζουν τον υψηλό πνευματικό τους διάλογο.
   Από τούτον τον διάλογο έχω προτάξει τον εαυτό μου να δώσω όσα η κουφαμάρα μας μπορεί κάπως να «πιάσει» – ελάχιστα ασφαλώς. Έχω την εντύπωση πως μες απ΄το διάλογο των αρχαίων σοφών – από Θαλή ίσαμε Σωκράτη – αναφαίνεται, έστω και σε γενικές γραμμές, η μορφή αυτού που εμείς ονομάζουμε Αρχαιοελληνικό. Στα λόγια, μα και στην προσωπικότητά τους, αχνοδιαγράφονται τα μεγαλειώδη του χαρακτηριστικά – ολόκληρη η αρχαιοελληνική ιστορία δεν είναι παρά το σκιώδες αποτύπωμά του, ένα θαμπό και δυσδιάκριτο αντίγραφό του... Ακόμα κι αν «φωτίζαμε» απ΄ τη σωστή οπτική γωνία την αρχαιελληνική ζωή στο σύνολό της και πάλι δεν θα βρίσκαμε παρά ένα λαμπρό, ζωηρόχρωμο αντικατοπτρισμό των ανώτερων πνευμάτων της.
   Το πρώτο κιόλας «φιλοσοφικό γεγονός», η ανακήρυξη των Επτά Σοφών, ιχνογραφεί από μόνο του πειστικά κι ανεπανάληπτα την μορφή του Αρχαιουελληνικού. Άλλοι λαοί έχουν αγίους, οι Έλληνες: Σοφούς. Λένε πολύ σωστά ότι ένας λαός δε χαρακτηρίζεται τόσο από τους μεγάλους άνδρες του, όσο από τον τρόπο που τους αναγνωρίζει και τους τιμά. Σ΄ άλλες, κατοπινές εποχές, ο φιλόσοφος ήταν ένας μοναχικός οδοιπόρος που βρέθηκε τυχαία σ΄ εχθρικό έδαφος, άλλοτε ξεγλιστρούσε λαθραία, άλλοτε πορεύονταν μες απ΄ την οχλοβοή με σφιγμένες γροθιές. Μόνο στην αρχαία Ελλάδα η ύπαρξή του δεν είναι κάτι τυχαίο: νάτον, λ.χ., τον 6ο και 7ο αιώνα εν μέσω τεράστιων κινδύνων και των θελγήτρων μιας κοσμικής ζωής, σα να ΄χει βγει απ΄ το άντρο του Τροφώνιου, βαδίζει μες στην αφθονία, την ευτυχία που φέρνει το νέο, τη χλιδή και την καλοζωία των ελληνικών αποικιών, κάτι μας λέει ότι φτάνει σαν ευγενής αγγελιαφόρος, όπως και η τραγωδία, που γεννιέται την ίδια ακριβώς εποχή, κομίζοντας το ίδιο μήνυμα – κείνο που αποπνέουν και τα ορφικά μυστήρια με τα τραχιά ιερογλυφικά του...
   Οι κρίσεις των παλιών εκείνων φιλοσόφων για τη ζωή και την ύπαρξη εν γένει, μας λένε πολύ περισσότερα απ΄ ότι κρίσεις σημερινών, γιατί τότε η ζωή ξετυλίγονταν πλούσια και μεστή, κι ο στοχαστής δε διχαζόταν, όπως σήμερα, ανάμεσα στην επιθυμόα για ελευθερία, ομορφιά και μεγαλείο, και στην ορμή για την Αλήθεια, που ρωτάει επίμονα: τι αξίζει η ζωή; Δε μπορούμε εύκολα να μαντέψουμε τι έργο επιτελεί ένας φιλόσοφος στους κόλπους ενός υφολογικά ενιαίου πράγματι πολιτισμού – οι καταστάσεις και τα βιώματά μας μας εμποδίζουν –, γιατί η εποχή μας τέτοια συμπάγεια δεν έχει. Την απάντηση μπορεί να μας την δώσει μόνον ένας πνευματικός πολιτισμός σαν τον αρχαιοελληνικό, μόνο αυτός – καθό κατεξοχήν δικαιώτης της φιλοσοφίας, όπως είπα – μπορεί να αποδείξει περίτρανα γιατί – και υπό ποίες προϋποθέσεις – ο φιλόσοφος δεν ειν΄ ένας οδοιπόρος που ξεκόβει από το κοπάδι και προβάλλει τυχαία, πότ΄ εδώ και ποτ΄ εκεί, μες στον κόσμο. Σιδερένια Ανάγκη τον δένει σ΄ ένα γνήσιο πολιτισμό, κ΄ εκεί δεσπόζει σαν υπέρλαμπρο άστρο, όμως αν πολιτισμός δεν υπάρχει, μοιάζει μ΄ έναν απρόβλεπτο, τρομακτικό κομήτη. Οι Έλληνες λοιπόν ειν΄ δικαιωτές του φιλοσόφου, γιατί μόνο ανάμεσά τους αυτός δεν ήταν ποτέ κομήτης...

Φρ. Νίτσε
Η Φιλοσοφία στα χρόνια της αρχαιοελληνής τραγωδίας
Εκδόσεις GUTENBERG
Σελ.: 45 – 48

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις