ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΙΣ Ή ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ;



ΠΟΛΙΤΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΙΣ

Τί ήταν το εγχείρημα της 21ης Απριλίου; Επανάστασις ή Πραξικόπημα;
Είναι γεγονός ότι η διχογνωμία γύρω από αυτό το θέμα δημιουργήθηκε εκ των υστέρων και τεχνηέντως. Διότι από της επικρατήσεως της 21ης Απριλίου, αντιπολιτευόμενοι και μη, το χαρακτήριζαν ως “Επανάσταση”. Και μόνον, έπειτα από τη δημοσίευση του Δ΄ Ψηφίσματος (Σημ.: Στις 17 Ιανουαρίου του 1975 η Βουλή ενέκρινε το περίφημο Δ' Ψήφισμα, με το οποίο διαδήλωνε ότι «η δημοκρατία δικαίω ουδέποτε κατελύθη», χαρακτήριζε ως πραξικόπημα την κατάλυση της δημοκρατίας στις 21 Απριλίου 1967 (όχι ως επανάσταση που δημιουργεί δίκαιο) κι έτσι άνοιγε τον δρόμο και για την ποινική δίωξη των πρωταιτίων της δικτατορίας. Αμέσως μετά την έκδοση του ψηφίσματος, προφυλακίστηκαν τα ηγετικά στελέχη της Χούντας), επεβλήθει ο όρος “Πραξικόπημα”.

Επανάστασις ή Πραξικόπημα

Για να κρίνει όμως κάποιος με αντικειμενικότητα το ζήτημα, πρέπει πρώτα να καθωρισθεί ποιά είναι η ουσία της διακρίσεως μεταξύ Επαναστάσεως και Πραξικοπήματος.
Ο Χ. Γ. Σγουρίτσας αναφέρει με σαφήνεια:
«Την Επανάστασιν εγνωρίσαμεν εως τώρα ως γινόμενη εκ των κάτω και διευθυνομένην κατά των άνω, κυρυσσόμενη εκ των κυβερνομένων και στρεφόμενη κατά των κυβερνητών.
Υπάρχει όμως και μια άλλη Επανάσταση, η οποία είναι ο αντίποδας της πρώτης. Κηρύσσεται εκ των άνω κατά των κάτω, εκ των κυβερνητών κατά των κυβερνωμένων... Η Επανάσταση αυτή, η οποία φέρει μεταβολή του πολιτεύματος κατά τρόπο αντιστρόφως ανάλογο της υπό του λαού επιζητούμενης μεταβολής, ονομάζεται Πραξικόπημα». (8)
Επίσης ο επίτιμος Αρεοπαγίτης Χρ. Καθάρειος διευκρινίζει ότι:
«Πραξικόπημα θα πει Επανάστηση εκ των άνω, ενώ Επανάσταση είναι η εξέγερση εκ των κάτω». (9)
Και ο νομικός Π. Γ. Χαρίτος:
«Κατά την επιστήμη του Δημοσίου Δικαίου, υπάρχει Επανάσταση, όταν η κατάληψη της εξουσίας γίνεται “εκ των κάτω” δηλαδή από τους κυβερνωμένους, ενώ Πραξικόπημα σημαίνει την κατάχρηση εξουσίας εκ μέρους των κυβερνούντων, αυτών δηλαδή που κυβερνούν ήδη μια Χώρα». (10)
Αναφέρουμε επίσης τον γνωστό ιστορικό και πολιτικό Σπ. Μαρκεζίνη, ο οποίος γράφει:
«... ο όρος “επανάσταση” έχει ευρεία έννοια και περιλαμβάνει τόσο την κατά κυριολεξία Επανάσταση, όσο και το Πραξικόπημα. Το τελευταίο προϋποθέτει ότι οι πραξικοπηματίες – εν αντιθέσει προς τους επαναστάτες – βρίσκονται ήδη στην εξουσία και εξεγείρονται εναντίον των κρατούντων». (11)
Στην ανωτέρω διάκριση των εννοιών της Επαναστάσεως και του Πραξικοπήματος υπάρχει ομόφωνη γνώμη όλης της ελληνικής και ξένης βιβλιογραφίας! (12)
Η θέσις είναι σαφής. Και το Πραξικόπημα είναι μορφή Επαναστάσεως. Στην πρώτη όμως περίπτωση έχουμε ανατροπή “εκ των κάτω” δηλαδή από τους κυβερνομένους, ενώ στην δεύτερη, η ανατροπή γίνεται “εκ των άνω”, δηλαδή από τους κατέχοντες την εξουσία, τους κυβερνώντες.
Υπ΄ αυτήν την έννοια λοιπόν, η 21η Απριλίου υπήρξε εξ΄ ορισμού Επανάσταση, αφού η μεταβολή επραγματοποιήθει “εκ των κάτω” και όχι από την πολιτειακή, πολιτική ή στρατιωτική ηγεσία.
Μάλιστα ο Π. Γ. Χαρίτος γράφει:
«... ποιός λογικός άνθρωπος μπορεί να υποστηρίξει ότι ο Γεώργιος Παπαδόπουλος και οι σύντροφοί του αποτελούσαν την κυβέρνηση της Ελλάδος πριν από την 21η Απριλίου του 1967; “Εκ των κάτω” έγινε η πολιτειακή εκείνη μεταβολή, διότι οι πρωτεργάτες αυτής προήρχοντο από την πλευρά των κυβερνωμένων. Βάσει των διεθνώς ισχύοντων θεμελιωδών κανόνων του Δημοσίου Δικαίου, η πολιτειακή μεταβολή στην Ελλάδα, την 21η Απριλίου του 1967, υπήρξεν Επανάσταση. Πραξικόπημα, αντιθέτως θα υπήρχεν στην υποθετική περίπτωση που η τότε υπάρχουσα Κυβέρνηση του Π. Κανελλόπουλου ή ο Ανώτατος Άρχοντας της Χώρας, ασκούσαν την πολιτική εξουσία – την οποία ήδη κατείχαν – καταχραστικά, πέραν από τα όρια που καθόριζαν οι ισχύοντες τότε νόμοι». (13)
Τούτο εξηγεί και ο τ. Εισαγγελεύς του Αρείου Πάγου και διατελέσας Πρωθυπουργός Κ. Κόλλιας, λέγοντας:
«Αλλά “πραξικόπημα” είναι η εκ των άνω, των κυβερνούντων τουτέστι, βίαια μεταβολή του πολιτεύματος. Τοιούτον λ.χ. είναι το της 4ης Αυγούστου 1936 υπό του Βασιλέως Γεώργιου και του Πρωθυπουργού Ι. Μεταξά γενόμενον. Ενώ “επανάστασις” είναι η υπό του λαού, ή τμήματος αυτού (στρατιωτικών, επί παραδείγματι, εφ΄ όσον εν τη περιπτώση ταύτη έτυχεν ανοχής ή εγκρίσεως του λαού), βίαια μεταβολή του πολιτεύματος. Τοιαύται λ.χ. εχαρακτηρίσθησαν και ήσαν οι στρατιωτικές επαναστάσεις των ετών 1843, 1909, 1922 κ.λπ.» (14)

Σημειώσεις:

  1. Επανάστασις, Πολιτεία και Δίκαιον” Αθήναι – 1925 σελ. 49 – 50
  2. Μύθοι και Αλήθεια” σελ. 565
  3. Η Δίκη της Ευρώπης” σελ. 131
  4. Σύγχρονη Πολιτική Ιστορία της Ελλάδος” Τόμος Γ΄ σελ. 25
  5. Φαρδή: “Επανάστασις – de facto κυβέρνησις – Συντακτικαί Πράξεις” 1945 σελ. 4, Τριανταφυλλόπουλου: “Γενικαί Αρχαί” 1926 σελ. 31 και σημ. 2, Η. Κυριακοπούλου “Ελληνική Διοικητική Δικαιοσύνη” 1958 σελ. 27, Bertram: “Wider standund Revolution” 1946 σελ. 67, Duverger: “Institutions politique set droit constitutional” 1962 σελ. 128, Garré de Malberg: “Contribution a la theorie generale del΄ etat” παρ. 443
  6. Η Δίκη της Ευρώπης” σελ. 131 – 132
  7. Βασιλεύς και Επανάστασις 1967” σελ. 7
Η 21η Απριλίου & το καθεστώς του Γεωργίου Παπαδόπουλου


Μάνος Χατζηδάκης
Εκδόσεις Πελασγός
Σελ.: 15 – 18 
*Ειδική έκδοση για την εφημερίδα Δημοκρατία
**Μπορείτε να το βρείτε ΕΔΩ

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις